Viviparus diluvianus
Het Needien:
Inleiding
Definitie en ouderdom
Relaties met vroeger en elders gebruikte eenheden
Over Viviparus diluvianus
Over de ouderdom van Neede
Meer informatie
Literatuur


Inleiding
Het Needien is een stratigrafische eenheid uit de indeling van het Kwartair van Van der Vlerk & Florschütz (1950). De naam is verouderd en wordt niet meer gebruikt. De eenheid vormde onderdeel van de Nederlandse onderverdeling van het Kwartair, werd voorafgegaan door het Taxandrien en opgevolgd door het Drenthien (thans Saalien).

Definitie en ouderdom
De door het landijs uit het Saalien gestuwde rivierafzettingen met Viviparus diluvianus zoals die vroeger ontsloten waren in de kleigroeves in de Needse Berg (Oost Nederland) worden beschouwd als het stratotype van deze eenheid.
Het Needien werd gecorreleerd met het Holsteinien (J.D. de Jong, 1957). Het is echter zeer de vraag of deze aanname wel correct is. Een hogere ouderdom is niet uitgesloten (zie verder).
Naast mollusken zijn van deze locatie ook macroresten van planten, pollen en zoogdieren bekend. Er is een onvolledig pollendiagram gepubliceerd door Van der Vlerk & Florschütz (1953). In het diagram wordt alleen een selectie van de bomen afgebeeld. Het diagram is interglaciaal van aard maar verder insignificant: er is geen ouderdom uit af te leiden.
Van Kolfschoten (1990) beschouwt de zoogdierfauna als een interglaciaal ouder dan die uit het Belvédère Interglaciaal.

Relaties met vroeger en elders gebruikte eenheden
Oudere namen voor dezelfde eenheid waren 'Horizon van Neede' en 'Horizon van Viviparus diluvianus' (Tesch, 1929). Met deze 'horizon' duidde Tesch alle afzettingen tussen het Saalien en het Taxandrien aan waarin hij Viviparus diluvianus aantrof.

Over Viviparus diluvianus
Deze uitgestorven soort is van zeer veel plaatsen uit oa Polen, Duitsland en Nederland uit de literatuur bekend. In veel literatuur wordt deze soort als een soort gidsfossiel voor het 'Holsteinien' beschouwd. Het is één van de redenen voor de correlatie van het Needien met het Holsteinien geweest. Onder Viviparus diluvianus wordt echter niet altijd dezelfde soort begrepen. Vrijwel zeker zijn Viviparus viviparus en Viviparus acerosus ook onder de naam van Viviparus diluvianus in de literatuur terecht gekomen. Het stratigrafisch en geografisch voorkomen van Viviparus diluvianus zou opnieuw bekeken moeten worden en mogelijk is ook een taxonomische revisie noodzakelijk. Het is eveneens de vraag of de exemplaren die uit Nederland bekend zijn (inclusief die uit Neede) wel tot Viviparus diluvianus behoren.
In ieder geval kan Viviparus diluvianus niet als 'gidsfossiel' voor het Holsteinien gebruikt worden. Dit staat overigens nog volkomen los van de vraag wat 'Holsteinien' eigenlijk precies is, maar dat is weer een ander probleem.

Over de ouderdom van Neede
Mogelijk zijn de rivierafzettingen uit de Needse Berg één interglaciaal ouder dan wat doorgaans onder Holsteinien verstaan wordt. Als dit juist is dan heeft dat grote gevolgen voor de Nederlandse (met als consequentie ook de Europese) indeling van het Kwartair.

Meer informatie
Enkele mollusken uit de klei van Neede
Aminostratigraphy of the Netherlands. Correlations & Implications

Literatuur
Jong, J.D. de, 1957. On the correlation of Needian in the Netherlands and Holstein deposits in Western Germany. Geologie en Mijnbouw, 19(7): 286-287.
Kolfschoten, T. van, 1990. The evolution of the mammal fauna in the Netherlands and the middle Rhine Area (Western Germany) during the late middle Pleistocene. Mededelingen Rijks Geologische Dienst, 43(3): 1-69.
Pannekoek, A.J. (ed.), 1956. Geologische geschiedenis van Nederland. -- Staatsdrukkerij- en Uitgeversbedrijf, 's-Gravenhage, 154 pp.
Tesch, P., 1929. Lijst der land- en zoetwatermolluscen aangetroffen in de Kwartaire lagen in Nederland. Mededelingen Rijks Geologische Dienst, A(3): V + 32 pp.
Vlerk, I.M. van der & Florschütz, F., 1950. Nederland in het IJstijdvak. De geschiedenis van flora, fauna en klimaat, toen aap en mammoet ons land bewoonden. -- Utrecht, Uitg. De Haan N.V., 289 pp.
Vlerk, I.M. van der & Florschütz, F., 1953. The palaeontological base of the subdivision of the Pleistocene in the Netherlands. -- Verhandelingen Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afdeling Natuurkunde, 1e Reeks, XX(2): 1-58.
Zagwijn, W.H., Van Staalduinen, C.J. (eds), 1975. Toelichtingen bij Geologische overzichtskaarten van Nederland. -- Rijks Geologische Dienst, Haarlem: 134 pp.