HomeHistorieBanda-eilanden Fotoalbum DocumentenStamboomLinksPersoonlijk Contact

Gunung Api





De Gunung Api gezien vanaf fort Belgica

Het eilandenrijk rondom de vulkaan de Gunung Api is niet groter dan 1/3 van Tessel, maar van grote historische betekenis en prachtig van natuurschoon. Er liggen nog tal van V.O.C.-forten, graven van oude Indische families en er zijn diverse oude perkenierswoningen. Op het eiland Lonthor woont mijn neef: Paulus('Pongky') van den Broeke, de laatste perkenier van Banda en
40-jarige zoon van Wim van den Broeke die 21 januari 1999 overleed en het beheer van de plantage aan zijn zoon eind 1998 overdroeg.
NB. Een perkenier is een beheerder van een nootmuskaatplantage.
Pongky van den Broeke

Pongky van den Broeke(huidige beheerder)

Wim van den Broeke

Wim van den Broeke
(overleden in 1999)

Nootmuskaat

Nootmuskaat geoogst!

Banda is klein. Het telt zo'n vijftienduizend inwoners en heeft maar één plaats van betekenis: Banda-Neira, op het gelijknamige hoofdeiland. Een eiland van slechts enkele vierkante kilometers. De totale archipel telt zeven eilandjes en enkele onbewoonde rotsen. Centraal naast Banda-Neira ligt de vulkaan Gunung Api en tegenover Banda-Neira (waar ook het kleine vliegveld ligt) ligt het eiland Lonthor.

V.O.C.-fort Belgica

Fort Belgica op Banda-Neira
De nootmuskaat van Banda was in de V.O.C.-periode zeer goede handelswaar, waar veel vraag naar was. De VOC wilde om die reden een handelsmonolopie op de nootmuskaat van Banda, maar de Bandanese bevolking wilde zelf bepalen met wie zij handel wilde drijven in de zo begeerde noten en foelie. Immers ook de Engelsen en Portugezen waren graag bereid de nootmuskaat te kopen van de Bandanese bevolking. Deze weigerachtige houding van de bevolking leidde uiteindelijk tot een aantal incidenten met de VOC waarbij o.a. een van de VOC-onderhandelaars, admiraal Verhoeff, in 1609 vermoord werd door de eilandbewoners. Uiteindelijk heeft dit in februari 1621, nadat er tussentijds weer conflicten gerezen waren tussen de VOC en Bandanese onderhandelaars, geleid tot een verschrikkelijke genocide onder de oorspronkelijke bevolking van 3000 Bandanezen door de VOC. Deze werd in opdracht van Jan Pieterszoon Coen uitgevoerd. De dorpshoofden werden onthoofd en een groot deel van de bevolking werd gedood door de VOC-soldaten. Veel mensen waren voor al dit geweld gevlucht naar andere eilanden, zoals Poelau Run. De nog op de Banda-eilanden achtergebleven bewoners kwamen veelal om door honger, uitputting en geweld. 789 gevangenen werden als slaven naar Batavia overgebracht door de VOC. Deze genocide kwam J.P. Coen op een ´milde berisping´ van de Heren XVII(bestuur VOC in Amsterdam) te staan, maar later beloonden zij hem voor de verovering van de nootmuskaateilanden.

Consequentie van deze genocide was dat de nootmuskaatplantages op de Banda-eilanden geheel ontvolkt waren. Jan Pieterszoon Coen verzocht de Heren XVII daarom de plantages als 'perken' te laten beheren door uit Holland afkomstige mannen. Deze zogenaamde 'perkeniers' beheerden de nootmuskaatperken, hielden slaven en leverden de oogst aan nootmuskaat (2 maal per jaar werd geoogst) aan de VOC. De perkeniers ontvingen hiervoor een vastgesteld bedrag van de VOC en zorgden er tevens voor dat de slaven op de perken 1 gulden loon per maand ontvingen, een hoeveelheid rijst en zout en 1 keer per jaar nieuwe kleding. Dit zogenaamde 'perkeniersstelsel' startte in 1626. Heel Banda werd toen verdeeld in 68 nootmuskaatperken. De allereerste perken werden verhuurd aan perkeniers op het eiland Poeloe Ay. Daar startte de perkenier Paulus van den Broecke, zoon van VOC-soldaat Jan van den Broecke(zie stamboom). Het perk leverde omstreek 1690 24000 Pond Noten en 6000 Pond Foelie en telde 160 "zielen" en 55 slaven. Op het eiland Lonthor zijn in een latere periode de perken Klein-Midden en Groot Waling in het bezit geweest van de Van den Broeke's.

De perkeniers zelf woonden overigens op Neira, de stad waar het dorpsleven zich afspeelde .Wat op Lonthor nu nog te zien is zijn dus de perken zelf en de plantagewoningen. Tot 1804 is ook het perk Lackoey op Lonthor eigendom geweest van de Van den Broeke's, later werd dit perk achtereenvolgens eigendom van de familie J.Veerman, Mulder, Versteegh en Pietersz. en de Crediet en Handelsvereeniging Banda. Veel op Banda herinnert nog aan de V.O.C.-periode. De strijd tussen de Bandanezen en de Hollanders wordt op Banda nog vaak uitgebeeld. Mohammed Hatta en Soetan Sjahrir werden door de Nederlanders naar Banda verbannen tijdens de onafhankelijkheidstrijd van Indonesië van 1936 tot 1942.

Het perk Groot Waling

Het perk Groot Waling
Vanaf de onanfhankelijkheid van Indonesië werden de perken genationaliseerd in 1958. Uiteindelijk is alleen Groot Waling (12,5 van de totale 34 hectare) in de jaren tachtig weer eigendom geworden van Wim Van den Broeke, nadat hijzelf en eerder zijn vader daar herhaaldelijk om verzocht hadden bij de regering in Djakarta. De perkeniers zelf woonden op Neira, de stad waar het dorpsleven zich afspeelde. Wat op Lonthor nu nog te zien is zijn dus de perken zelf en de plantagewoningen. Tot 1804 is ook het perk Lackoey op Lonthor eigendom geweest van de Van den Broeke's, later werd dit perk achtereenvolgens eigendom van de familie J.Veerman, Mulder, Versteegh en Pietersz. en de Crediet en Handelsvereeniging Banda.

Na het overlijden van Wim van den Broeke, februari 1999, kwam het perk Groot Waling in beheer van zijn zoon Pongky van den Broeke. Op 21 april 1999 vonden er echter onlusten plaats op Banda waarbij 5 vrouwelijke leden van de familie Van den Broeke zijn vermoord.(o.a. de weduwe van Wim van den Broeke en diens schoondochter en kleindochter). Wim's zoon Paulus(ook wel 'Pongky' genoemd) wist met twee kinderen de moordpartij te overleven. Deze tragedie maakt een bruut einde aan de zo boeiende geschiedenis van deze perkeniersfamilie die ruim drie eeuwen in vrede heeft geleefd op de Banda-eilanden.

Moord op leden van de familie Van den Broeke in 1999
Nadat perkenier Wim van den Broeke begin 1999 overleed als gevolg van een opgelopen infectie ontstonden in de Molukken her en der opstanden tussen christelijke- en islamitische leden van de bevolking. Deze conflicten breidden zich uit naar de Banda-eilanden waar o.a. op Neira grote verwoestingen werden aangericht en uiteindelijk de familie Van den Broeke op het perk Groot Waling werd aangevallen. Een en ander is beschreven op deze afzonderlijke pagina van deze website.

Aanbevolen literatuur over Banda