Ratten zijn prooidieren, dit wil dus zeggen dat hun voortplanting erop gericht is om zo snel mogelijk en zo veel mogelijk jongen op de wereld te zetten. Hierdoor zie je dat de nestgrootte van de tamme rat gemiddeld tussen de 6 en de 12 rittens (jonge ratjes) per nest krijgt. Dit kan zelfs oplopen tot 24! Als een ziek of heel jong vrouwtje jongen krijgt zal het aantal meestal een stuk lager liggen. Een jonge rat kan al vanaf de leeftijd van 30 dagen vruchtbaar zijn. De vrouwtjes zijn dan nog lang niet in staat om een nestje zelf succesvol groot te brengen. Beter is het als een vrouwtje haar eerste nest krijgt tussen de leeftijd van 5 en 8 maanden. Ze moet ook voldoende groot zijn, het vrouwtje moet daarom 250, liefst 300 gram wegen. Als een vrouwtje een eerste nestje krijgt als ze veel ouder is dan 8 maanden is de kans groot dat er iets mis gaat bij de bevalling en dat gaat vaak ten koste van het leven van het vrouwtje. Maar als het vrouwtje al eerder een nestje heeft gehad is een tweede nest op die leeftijd vaak geen probleem, alleen gaat het bij 2e nestjes in de praktijk wel vaker mis dan bij een 1e nestje. Een vrouwtjesrat is gemiddeld 1 keer in de 4 a 5 dagen vruchtbaar. Dit is goed te zien doordat ze als er een mannetje bij zit ze met haar oren gaat flapperen, dit wordt flapperigheid genoemd. Sommige vrouwtjes flapperen ook met hun oren als je ze op de rug tikt. Ze maken dan ook schokkerige sprongetjes en de man zal daarop reageren door erachteraan te rennen en te dekken. Bij de dekking kromt het vrouwtje haar rug en beweegt de man heel snel met zijn achterpootjes, dit alles geschied in 1 a 2 seconden. De man zal zich na elke dekking wassen, de dame was zich regelmatig, maar niet na elke dekking. Alleen in deze periode van de cyclus staat het vrouwtje een dekking toe.
De draagtijd van de tamme rat varieert van 21 tot 24 dagen. Dragende en zogende vrouwtjes moeten onbeperkt kunnen eten, dit omdat de dracht en de lactatie erg veel energie vraagt.
Rond de tweede week van de drachtigheid wordt de buik van het vrouwtje zichtbaar steeds dikker, op dat moment willen de meeste vrouwtjes graag wat meer privacy. Meestal krijgen ze rond die tijd ook een sterke drang om een nest te bouwen. Alhoewel er ook vrouwtjes zijn die dit pas een uur voor de daadwerkelijke geboorte van de rittens doen. De laatste dagen voor de bevalling worden de meeste dames echt tonnetje rond.

De geboorte van de rittens gaat heel snel, over het algemeen is binnen een uur het hele nestje geboren. Meestal merkt de eigenaar pas dat de rittens er zijn op het moment dat hij hoge piepgeluidjes hoort. Deze piepjes komen van de rittens, ze piepen zodra ze aangeraakt worden, of als de moeder het nest verlaat om haar bij zich te houden. De rittens worden blind, kaal en doof geboren, het zijn eigenlijk net een soort embryo’s. Zodra ze geboren zijn is de oogkleur al zichtbaar. Bij ratten zijn 3 verschillende oogkleuren te onderscheiden, namelijk zwart, robijn en roodogigen. Omdat de snorharen wel al aanwezig zijn bij de geboorte kan ook meteen onderscheid gemaakt worden tussen gladharen(rechte snorharen) en rexjes (gekrulde snorharen), ook is het geslacht makkelijk te bepalen (zeker voor het geoefende oog). Bij de mannen zitten de penis en de anus verder uit elkaar dan bij de vrouwtjes de anus en de vulva. Daarnaast hebben de vrouwtjes een anus, plasbuis en dan de vulva. Tot slot is heel makkelijk te zien of de rittens voldoende drinken, de maagjes zijn goed te zien door de doorschijnende huid. Hierin is dan de melk die ze gedronken hebben zichtbaar. Zo rond 4 a 5 dagen oud krijgen de rittens schilfertjes op hun huid, dit is het eerste teken van de doorkomende haartjes, bij donkergekleurde rittens is de tekening met 2 dagen al zichtbaar. Bij de lichter gekleurde rittens meestal pas later. De lichter gekleurde rittens hebben rode of robijnrode ogen. Op ongeveer de 10e dag worden bij de vrouwtjes de tepels zichtbaar, mannen hebben die niet, zo is het geslachtsonderscheid rond die leeftijd dus ook te maken. Als de vacht helemaal doorgekomen is moet er meer gezocht worden naar de tepels. Tegen die tijd zijn meestal de testikels al wel zichtbaar in het scrotum. De oortjes gaan open zo rond de 12e dag.