Megacolon is een polygenetische erfelijke aandoening waarbij nog niet bekend is hoe het precies vererft. Wel zijn er bepaalde tekeningen die een verhoogd risico kunnen geven op het ontstaan van megacolon. Ook bepaalde combinaties van tekeningen geven een verhoogd risico op het ontstaan hiervan. De tekeningen waarbij een verhoogd risico aanwezig is zijn bijvoorbeeld splitcapped, geblesd, bont, black eyed white en odd-eyed. Het komt er hierbij op neer dat genen die een verdringing van het pigment geven, en dan voornamelijk op het hoofd, een verhoogd risico meebrengen.  En verschillende combinaties die beter niet gemaakt worden zijn husky’s met geblesde ratten en Europesche tekeningen kruisen met Amerikaanse lijnen.
Megacolon kent verschillende vormen:

• Verkregen vorm (bijvoorbeeld door obstructies, ruggenmergtrauma, tumoren ontstekingen).
• Erfelijke megacolon, welke verdeeld kan worden in een vroeg optredende vorm en een laat optredende vorm (vanaf 4 maanden).

De verkregen vorm kan ontstaan door elke aandoening die voorkomt dat er passage is in het colon en wat resulteert in het verdwijnen van de peristaltiek en daardoor het uitzetten van de darm. De erfelijke vorm van megacolon heeft overeenkomsten met oa Hirschsprung’s disease (bij mensen) en piebald associated megacolon (in muizen). Bij een genetische afwijking resulterend in megacolon zijn de autonome ganglionen van het gladde spierweefsel van het (distale) colon niet aanwezig. Het aangedane deel is vernauwd, kan stricturen bevatten en is permanent gecontraheerd. Het maagdarmkanaal proximaal van dit segment is gehypertrofieerd en gedilateerd. De anale sfincter reageert niet zoals normaal bij uitzetting van het colon met een relaxatie, maar blijft gecontraheerd. Hierdoor is er geen fecespassage mogelijk. Hierdoor zal de buikomvang toenemen als gevolg van het ophopen van de darminhoud. Als het colon steeds verder wordt opgerekt zal de bloedtoevoer verminderd worden in dat gebied, de mucosa barrière gaat ook verloren. Vanwege de fecesstasis zal bacteriële overgroei plaatsvinden wat zal leiden tot enterocolitis en sepsis. De oorzaak van het ontbreken van de ganglioncellen in het colon komt voort uit defecten in neurale lijst tijdens de ontwikkeling van het embryo. De melanocyten die daaruit voortkomen (welke de witte gebieden vormen) en de defecten in de perifere neuronen, wat resulteert in de afwezigheid van ganglia in het colon, liggen op hetzelfde migratiepad.

De vroege vorm kan zich uiten doordat het jonge ratje (ritten) vanaf de geboorte niet of slecht groeit en voornamelijk afvalt. Dit komt doordat de voedingsstoffen zo door het maagdarmkanaal heengaan zonder opgenomen te worden. Deze rittens zullen een langzame hongerdood sterven als niet wordt ingegrepen. De vroege vorm waarbij verstopping optreedt ziet men later pas, vanaf een leeftijd van 2 weken. Zodra vast voedsel opgenomen gaat worden wordt de buik van het ritten snel dikker. Soms wordt het pas duidelijk op een leeftijd van 3 a 4 weken. De ziekte heeft een erg snel en fataal verloop, beter is om de aangedane dieren te euthanaseren dan de ziekte op zijn beloop te laten.

Symptomen die gezien kunnen worden zijn:

• Toename van de buikomvang
• De rat ‘doet het niet goed’
• Vertraagde tot geen passage van ontlasting
• Gasvorming
• Verstopping
• Diarree (meestal met een bedorven lucht)
• Diaree afgewisseld met perioden van verstopping
• Ingedroogde feces zichtbaar in het rectum
• Ongewoon gevormde keutels (oa groot, gebroken en cilindrisch)

De vroege en late vorm lijken dezelfde genetische oorzaak te hebben, het komt ook in dezelfde lijnen voor. De late vorm kan een mildere vorm zijn, maar helaas is het in dit geval ook progressief. De eerste verschijnselen zijn vaak dat de jonge rat het minder goed doet. Gastrointestinale problemen treden vaak niet op voor de leeftijd van 2-5 maanden. Dan kan gasvorming, diarree, verstopping, of afwisselend verstopping en diarree optreden. De keutels kunnen hard, fibreus, stinkend, droog, te groot, raar gevormd zijn. Ook kan er slijm of bloed in of tussen aanwezig zijn.
De late vorm kan ook ineens optreden, zonder voorafgaande symptomen. Vaak is het dan al in een vergevorderd stadium voordat de eigenaar het ontdekt.
De diagnose kan gesteld worden op basis van de symptomen, bij radiologisch onderzoek kunnen gas en met vocht gevulde darmlissen gezien worden.
Het kan voorkomen met enterocolitis, dan kan het volgende waargenomen worden: bloederige diarree, uitdroging, abcessen naast het colon en septicemie.
Er is een hoge mortaliteit onder die dieren die megacolon ontwikkelen bij de geboorte, of vlak daarna.
Bij deze dieren is euthanasie vaak de enige mogelijkheid.
Als de rat ouder is kan mogelijk een behandeling worden ingesteld. De behandeling is wel levenslang, de kwaliteit van het leven kan dan gewaarborgd blijven alhoewel de levensduur wel verkort wordt. Bij grotere dieren kan het aangedane deel van het colon verwijderd worden.
Behandeling van megacolon bestaat uit:

• Het geven van lichtverteerbaar voer wat veel vocht bevat. Hierdoor worden genoeg nutriënten opgenomen tezamen met voldoende vocht en wordt de hoeveelheid feces gereduceerd.
• Vochtopname stimuleren met vochtrijk fruit en dergelijke.
• Een klysma met oliën zou kunnen helpen de droge feces te laten passeren. Geen zoutoplossing ingeven, dit kan door het aantrekken van vocht zorgen voor shock.

Zorg hierbij dat alles klaar ligt, de rat goed gefixeerd wordt en dat het de goede temperatuur heeft en de juiste hoeveelheid.

• Cisapride, (motiliteitsbevorderend middel)
• Senokot (een laxeermiddel)

Als er overgegaan wordt tot behandeling moet voorkomen worden dat er dilatatie en gasvorming gaat optreden als gevolg van stasis van feces. Het gewicht van de rat moet stabiel blijven. En steeds moet in de gaten gehouden worden hoe het met de kwaliteit van leven is en zo nodig zal de rat op een humane manier geeuthanaseerd moeten worden. Voorkomen van de erfelijke vorm van megacolon is gebaseerd op het goed selecteren van de dieren waarmee gefokt wordt.